Một nhà văn nào đấy mắc bệnh sách vở làm cho rối đầu nên
quên mất tên nói là: “Muốn tả một cánh rừng phải biết cây này khác với cây kia
thế nào, thậm chí cành dưới với cánh trên có gì phân biệt được”. Một nhà văn
khác cũng lại nói: “Nếu anh không phân biệt được chiều hôm nay có cái gì khác
chiều hôm trước, sáng hôm nay có cái gì chưa thấy ở buổi sáng hôm sau thì anh
đừng có viết văn”.
Không hiểu hai nhà văn tuyên bố lên hai câu nói đó
quả là có khả năng như thế thực không nhưng cứ qua lời nói của họ thì óc quan
sát quyết không phải là chuyện choi đâu đấy. Óc quan sát rất cần cho nhà văn,
cho nhà văn hiện thực chúng ta tả con suối ra con suối, con người ra con người.
Ta không thể làm như các nhà văn ấn tượng, siêu thực, tượng trưng, tả con suối
thành con người, và con người thành cây đàn, ngọn lửa hay con chim cũng được.
Bởi thế các bạn quen của Chàng Văn làm cái nghề văn vẻ này
– nhất là nghề tiểu thuyết – họ hay luyện óc quan sát. Chả phải đi theo một lớp
ba tháng, sáu tháng hay dài hạn gì đâu. Vào một hiệu phở, ra sân ga, họ thách
nhau đoán xem: người khách ngồi ăn hay đang lấy vé tàu kia là hạng người nào,
họ đi đâu, làm nghề nghiệp gì, họ có liên quan gì với cái cô ngồi ở giữa hay
cái ông đứng hờ bên cạnh, tất cả họ đang có những tâm trạng gì? Cố nhiên là nhà
văn ta dễ đoán saibét, nhưng chả sao! Anh ta chỉ cốt tập cho mắt anh ta, tai
anh ta, trí óc anh ta trước hết đừng nằm không, nó phải hoạt động lên cho thành
nếp đi một tí.
Nhiều nhà văn khác thì lại tập xem tranh và đoán xem: vì
sao trên mặt người thiếu phụ này, họa sĩ lại cho ngả một chút bóng chiểu? Vì
sao cô công nhân kia tay cầm đèn bão mà trong mắt lại không có gì giông tố hết?
Ờ… ờ… lúa ở đây màu vàng nhưng đến cuối bức tranh, màu vàng của lúa lại như pha
thêm với màu đỏ của cờ. Những cái mà hoạ sĩ đã để ra hàng tháng hàng năm hay cả
đòi quan sát, nhận xét và vẽ nên, bây giờ anh chỉ có việc phanh phui ra mà
hưởng thụ.
Bạn có thể nghĩ ra những phương pháp riêng để luyện tập óc
quan sát của mình. Những phương pháp giản đơn thôi! Và không chỉ nhà văn mới
có! Cạnh Chàng Văn có anh thợ là, anh ta không cần xem sổ mà nhớ hết áo quần
của mọi người! Lại các đứa con của Chàng Văn, chúng nó hay đi bắt tổ chim, nên
chỉ nhìn qua một cái các mái nhà là chúng biết nhà nào có tổ chữa, ở đâu tổ
chim đã có trẻ khác bắt rồi, đâu chưa có tổ… Yêu công việc gì, tự nhiên ta chú
ý đến công việc ấy, và không quên được các chi tiết xảy ra.
Trên đây là tất cả điều Chàng Văn “nói vào”. Bây giờ Chàng
Văn xin mạn phép “nói ra”! óc quan sát là rất cần! Việc phát hiện các chi tiết
là rất cần! Nhưng không có nó thì cũng có thể làm văn và làm văn hay được! Số
là nó thế này: Chúng ta viết văn không phải là viết bằng con mắt, mà viết với
tâm hồn. Và chúng ta tả hay dụng một sự việc gì là tả cái toàn bộ chứ không
phải tả cái chi tiết vậy.
Đọc thêm tại:
