Thực ra nghề kịch còn rắc rối hơn nhiều! Một nhân vật nào
đó, một cô thư ký đánh máy chữ chả hạn, chỉ qua sân khấu có mười lăm phút thôi,
nhưng diễn viên lại cần hiểu rõ cả đời cô ấy: “Có chồng chưa? Chồng ở đâu, làm
nghề gì? Cô ấy lương bậc mấy? Có thích đi xi-nê hay chỉ thích xem hát tuồng? về
nhà có yêu mẹ già không hay cáu gắt với mẹ?…” Không phải chỉ hiểu cuộc đòi của
nhân vật từ lúc bé cho đến lúc hiện lên sân khấu, mà còn phải “tưởng tượng” ra
cả cuộc đời của cô ta sau khi sân khâu hạ màn.
Ví dụ trên kịch, cô thư ký kia lấy ông chánh văn phòng
xong là hạ màn rồi đấy, nhưng diễn viên phải tưởng tượng xem sau đó họ có yêu
nhau mãi không, hay là bận rộn vì công văn giấy tờ nên thỉnh thoảng lại gắt
nhau một tí cho vui?… Bắt nhà kịch, nhà văn nhìn thấy thấu đáo nhân vật mình
như thế thì anh ta sẽ từ bỏ được cái nếp quen nghĩ ra những nhân vật chung
chung, cô thư ký đánh máy chung chung, ông chánh văn phòng chung chung, anh ta
sẽ phải nghĩ đến những nhân vật riêng, có cá tính riêng -cô thư ký đánh máy có
mẹ chứ không phải cô thư ký có cậu, cô, dì; hoặc ông chánh văn phòng có người
yêu thích xi-nê chứ không phải ông chánh văn phòng có người yêu thích tuồng và
kịch – nghĩ ra con người “này”, nhân vật “này” như lời nói của Engels.
Đọc to lên câu mình viết chính là gọi nhân vật dậy và nhập
thân vào nhân vật. Và làm cả như Balzac phải xô cả bàn ghế loảng xoảng lên chỉ
vì nhân vật đang ở trong trạng thái cãi nhau… Chàng Văn “đâm nghĩ’ là “hình
như” cụ Nguyễn Du “có lẽ” “cũng” đã phải làm như thế: ví dụ khi cụ tả đoạn Kim
Trọng định lôi thôi với Thúy Kiều, Thúy Kiều cự tuyệt:
Sóng tình dường đã xiêu xiêu Xem trong âu yếm
có chiểu lả loi.
Nàng rằng:“Đứng lấy làm choi “Để cho thưa hết
một lời đa nao!”
thì hình như vừa viết câu “để cho”, cụ Nguyễn Du
vừa túm lấy tay anh Kim Trọng lại. Anh Kim Trọng đành xin lỗi và chờ cụ lần
sau. Lại như khi cụ tả con mụ Tú bà mắng Thúy Kiều đã “bị” vì Mã Giám Sinh:
“Màu hồ đa mất đi rồi
Thôi thôi vốn liếng đi đời nhà ma!
Con kia đa bán cho ta
Nhập gia, phải cứ phép nhà ta đây!
Lao kia có giở bài bây
Chẳng văng vào mặt mà mày lại nghe!
Cớ sao chịu tốt một bề
Gái tơ mà đa ngứa nghề sớm sao!…”
Thì hình như cụ chính là cô Kiều đứng im thin thít một bề,
cụ lại vừa là con mụ Tứ bà nhảy chồm chồm lên mà xỉa xói những câu trên này vào
mặt cụ vậy!
Đọc to và làm điệu bộ những câu nhân vật nói như
trên tức là làm cho nhân vật từ một khái niệm lờ mờ chung chung trong óc trờ
nôn một con người bằng xương, bằng thịt, có sự sống riêng biệt bên ngoài, từ
một sáng tạo rất chủ quan của nhà văn trở nên một hiện thực khách quan mà mọi
người (đầu tiên là nhà văn) có thể nghe ngóng, sờ mó, kiểm tra được.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: ca
dao là gì, tài liệu văn học
dân gian
