Hình tượng và ý tứ trong ca dao

         Nào ai có bảo ngày thường đồng chí Trần Lê Đệ kém phần yêu Đảng, yêu Bác, yêu sản xuất và lao động đâu, nhưng điều tôi muốn nói không phải tình cảm thường ngày, mà cảm xúc ở đây kia. Ớ đây, đồng chí Đệ đã nhạt nhẽo như trong một bài văn xuôi nhạt nhẽo. Những câu văn đại khái, chung chung, ở đâu cũng thấy như vậy, tiếc thay vẫn còn được các báo giới thiệu đề cao. Trong số báo Lao Động gần đây nhất, nói về “mấy vần thơ mới ở bên xưởng Minh Nam”, bạn V. Q. đã nhắc đến những câu:

Chi tiêu tiền tiến đưa lên
Sản phẩm tiền tiến chớ quên điều này.
Kỹ thuật tiền tiến mới hay
Cả ba tiền tiến ấy tay mới cừ.
nó chỉ là văn vần không hon không kém.

        Dẫu sao thiếu tình cảm vẫn không nguy hiểm băng tình cảm giả tạo. Theo tôi, có nhiều lối giả nhung tựu trung có bốn lối giả này: giả mạnh, giả yếu, giả mới và giả cũ.

       Đầu tiên là lối “giả mạnh”, lối những câu thơ tình cảm bồn trong thì non yếu, nhưng vờ làm cái khí thế bên ngoài cho thật oai hùng:

Giỏ này là giỏ gánh phân
Ta gánh cả núi ái Ân cũng vừa…
Gánh Thái Son cũng còn thừa
Nhưng không gánh núi, ta chờ gánh phân.
Hoặc:
Ta lên lôi cổ Ngọc Hoàng
Bắt xuống hạ giới nhập đoàn đào mương
Ngọc Hoàng khóc, ta không thương
Không mưa ra nước, thì mương phải đào…
Hoặc:
Đồi trên thấy cuốc đi qua
Đồi sụp xuống lạy: “Xin tha cho đồi
Từ rày không dăm nằm chơi
Xin đẻ khoai, sắn nuôi người ấm no…”

      Tôi không muốn nói về những hình tượng, ý tứ: gánh núi bằng giỏ, lôi cổ Ngọc Hoàng, đồi sụp xuống lạy – dùng một đôi lần còn có nét độc đáo, nhung tán đi, tán lại mãi hóa cũ, hóa sáo, hóa nhàm – tôi muốn nói: chất lãng mạn không nên làm mất ý nghĩa của chất thực tiên. Cuộc đấu tranh với thiên nhiên đâu phải đơn giản dễ dàng? Con người là vốn quý nhất, con người là chủ đất trời. Nhưng có phải nó chỉ “ho” một cái là Long Vương, Hà Bá, mặt trời, mặt trăng, đồi núi sụp xuống lạy đâu? Bạn hãy đọc lại những câu tôi đã trích:

Mười năm kháng chiến trường kỳ
Rừng thì thành ruộng, ruộng thì về dân.

       Bạn sẽ thấy cái đấu tranh trong ấy gian khổ biết chừng nào. Nào ai có nói cái gian khổ ấy “hạ khí thế” con người? Chính nó lại nâng cao phẩm chất lao động chúng ta lên vậy…

Đọc thêm tại: http://timhieutacpham.blogspot.com/2015/07/cai-mac-miu-cua-ca-dao-hien-nay.html

Từ khóa tìm kiếm nhiều: ca dao việt nam, vai tro cua ngon ngu