Nhớ thương cho đến lúc “nhện chàng đuôi
ngựa”, “hoa nở cọc màn…” ví dụ ấy hay lắm, nhưng ai lại dùng trong trường hợp
bà mế nhớ anh bộ đội:
Mây tan rồi mây tụ
Núi đá còn có lở có
mòn
Nhưng mẹ nhớ các con
Cho đến khi nhện
chăng đuôi ngựa
Cho đến khi hoa nở
cọc màn
Mẹ vẫn thương vẫn nhớ…
Những hình ảnh về “đại bàng giương cánh lớn”
khỏe dậy, “Chim yến tranh công với chị hoàng anh” đẹp đấy, nhưng sao lại đem ra
để diễn tả cái vui của Tây Bắc khi Bác đến:
Tin: Bác đến!
Cả rừng cây lá múa
Chim lìa cành bay vội
báo tin nhanh
Đại bàng giương cánh
lớn
Vượt trăm núi gập
ghềnh
én tung vòng cánh
nhọn
Rẽ nắng vàng lao vút
trời xanh
Chim yến mình nho nhỏ
Tranh công với chị
hoàng anh…
Dậu đầu bàn hót triệu
lần Bác đến…
Bác từ một lãnh tụ của thời đại ta thành một
ông tiên của thần thoại. Và sự chân thành của Ngọc Minh trở nên giả tạo vì sự
lạm dụng văn chương kia.
Học dân ca giỏi là một việc, một việc khác,
lại phải biết áp dụng cho đúng chỗ. Sự thực chính vì không học đầy đủ, nên anh
chưa thể áp dụng linh hoạt.
Còn gì khỏe mạnh bằng không khí bài Người Mèo
chi một bụng, tả đồng chí du kích Lũng Phình ba lần chịu tra tấn dã man, thà
chết không xúc phạm ảnh Bác Hồ. Học dân ca để áp dụng trong bài ấy, lẽ ra anh
nên học cái hơi của các đoạn tráng ca, anh hùng ca Tây Bắc:
Anh đây nói sao làm
vậy
Nói thật làm thẳng
không queo
Rứt khoát như chặt
thịt trên cái thớt gỗ lim…
Hòn đá to ngăn cách,
ta phá đập tan
Bố mẹ can ngăn, ta vẫn thắt chặt Bố mẹ ép
duyên, ta thề không nghe Bố mẹ ghét bắn chết đi, ta đành nhắm mắt Chết trong
lòng nhau, không chút hối hận Giặc vào bản, anh sẽ ra chặn đầu thôn Giặc vào
mường, anh sẽ ra ngăn đầu ngõ Liều với lưỡi gươm để bảo vệ lấy em…
… Giặc chặt rơi đầu, ta sẽ đem nối lại Đầu
với cổ liền hẳn, ta sẽ lấy được nhau.
(Han Khuống)
Hoặc ở Xống chụ son sao:
Gươm con đây, gươm
sắc, gươm thép kinh…
Mũi đến chuôi, một
lưỡi sáng lòe!
Ta chém đứa kia giành
lại vợ!
Không lấy được nàng,
ta làm giặc giữa phù.
Không lây được em,
anh làm loạn giữa rừng…
Anh không học cái hoi
đó. Anh lại viết những câu:
Nhớ hình ảnh con anh…
Đẹp như con hươu hai
tháng
Đẹp như con hoẵng gặm
cỏ đồi gianh…
Hay thì vẫn hay, nhưng nó không khêu gợi ta
nhớ đến một cái hơi Tây Bắc khác khỏe hơn, mà ở đây còn thiếu.
