Chúng tôi kêu gọi mọi người trước hết hãy làm ca dao rất mới.
Ở đây, tôi nhấn mạnh về vấn đề “giả cũ” này không phải vì bản thân
cái việc giả cũ ấy mà đâu đây tôi đã nghe một lý luận khá nguy hiểm rằng: ca
dao nguồn gốc nông thôn – làm cho quần chúng nông dân – nên nó không tiện nói
cái mới. Ca dao không thể dùng trong xưởng máy, hầm mỏ với các chữ ta-tra,
tuyếc-bin, poóc-tích… Nó phải sử dụng những chữ: “chàng nàng, mận đào, phụng
loan, cái vạc cái nông, miếng trầu, cái quạt, cây đa, cái bến”… thì mới thành
dân tộc được! Nếu thế thì tôi xin chép nốt mấy câu của Trần Hữu Thung:
Lúc đi, giáo nỏ cầm tay
Lúc về, súng lục, cối xay đem về
Lúc sang, đại bác,
moóc-chê
Lúc về, tàn rách, mù mê thẹn thùng!…
Không kể cái súng lục và đại bác ở đây là rất mới đã đành, đến cái
moóc-chê thì lại rất tây! Thế mà không có câu ca dao nào Việt Nam hơn!
Hoặc như mấy câu sau đây rất hiện đại, có thể nói hiện đại mức
1960 – hiện đại và “Hà Nội” nữa – của Hạnh Hoàng Thu:
Trên trời có vẩy tê tẽ
Có ba cô gái chằng chê cô nào
Có cô ngổ ngáo làm sao
Nhảy xe lượn phố, tay chao tay chành.
Xe không chuông, cứng không phanh
Khiến khách bộ hành trống ngực ngủ liền.
Thì chữ phanh nào có phải là một chữ cổ Việt Nam? Chỉ tiếc rằng ở một
đoạn như thế mà tác giả mở đầu bằng một câu “Trên trời có vẩy tê tê” thì nó
chẳng ăn nhập gì với không khí ở dưới cả.
Tóm lại, ca dao nên có hơi cổ truyền, nhưng không nên từ cổ truyền hóa
ra cổ lỗ. Cải lương, tuồng chèo cổ đều gắng nói cái mới, thì ca dao há lại quay
mặt về cái cũ mà sống được sao?
Cùng một loại với các thứ giả khoẻ, giả yếu, giả mới, giả cũ này, lại có
một thứ ca dao giả nên thơ, giả văn chương bóng bẩy. Cụ thể đây là một bài, mới
đọc qua thì có thể khá hay:
Mây xanh, xanh chín tảng mây
Chua bằng khoai nước xanh dây lá xanh
Xanh tứ ngớ rẽ đường quanh
Khoai xanh mương máng, khoai xanh ao hồ
Xanh xanh trăm bụi, nghìn bờ
Lợn căng hai bữa, bốn mùa béo quay
Mây hồng, hồng chín tầng mây,
Chưa bằng đàn lợn phây phây da hồng
Khoai xanh ta cây, ta trồng
Nuôi muôn lợn béo da hồng tầng mây
Ngẩng đầu ta vẫy đôi tay:
- “Thua chưa, hỡi chín tầng mây quanh trời?”…
Bố cục của bài thật khéo, chữ dùng thật đẹp, màu mỡ, mỡ màng.
Nhưng chính những cái đó làm cho người ta thấy chữ và lời đang căng một cái bẫy
gì hào nhoáng đây? Người ta sẽ hỏi: mây chín từng mây là cao lắm, sao lại đem
chuyện xa xôi ấy so với màu lá dưới này? Màu xanh của lá và màu xanh của mây
thật khác nhau, sao lại đem ra mà ví? Lợn có hồng đi nữa há lại giống mây hồng?
Và có thật mây ở đoạn dưới hồng không, hay là ở trên xanh, cho nên dưới nó phải
hồng để kịp thời đem so với lợn?
Đọc thêm tại:
